Μετάνοια δέν εἶναι ἁπλῶς ὅτι ἔκανα μιά πράξη μή καλή καί πάω καί τό λέω στόν πνευματικό. Κάθε πράξη πού γίνεται ἀπό τόν ἄνθρωπο δημιουργεῖ καί ἀνάλογη ἐσωτερική κατάσταση, ἀνάλογη νοοτροπία, ἀνάλογες σκέψεις καί βιώματα. Ὅταν ἁπλῶς ἐγώ πάω καί ἀπαριθμήσω κάποιες συγκεκριμένες πράξεις μου, τίς ὁμολογήσω, ἀλλά γενικά ὅμως ἡ νοοτροπία μου, ἡ στάση μου ἔναντι τοῦ Θεοῦ, ἔναντι τῆς ἀληθείας, ἔναντι τῶν ἐντολῶν τοῦ Θεοῦ καί τοῦ Εὐαγγελίου δέν ἀλλάζουν, κατά βάθος δέν μετενόησα καί σάν νά μήν ἐξομολογήθηκα. Ἕνας νευρωτικός, γιά παράδειγμα, πολλές φορές λέει, λέει στήν ἐξομολόγηση· δέν σταματᾶ. Καί μάλιστα, ἄν βρεθεῖ ὁ ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος θά τοῦ δείξει ἀγάπη καί κατανόηση, τότε πράγματι ξεδιπλώνει καί ξανοίγει ὅλο τό βάθος τῆς ψυχῆς του καί φανερώνει πολλά πράγματα. Δέν ἀρκοῦν ὅμως αὐτά. Πρέπει νά ἀποφασίσει κανείς νά μετανοήσει ἔτσι, πού νά ἀλλάξει ριζικά.

Γιά νά ἀλλάξει ὁ ἄνθρωπος, χρειάζεται, οὔτε λίγο οὔτε πολύ, νά βάλει δυναμίτιδα στό «σπίτι» του καί νά τό ἀνατινάξει στόν ἀέρα. Εἶναι δηλαδή σάν νά ἀνατινάζει ὅλο τόν ἑαυτό του στόν ἀέρα. Ὅλα ἐκεῖνα πού τά καμάρωνε χρόνια –τί ὡραῖες ἰδέες, τί ὀρθή κρίση πού ἔχω, τί θαυμάσια πού σκέπτομαι καί τά λέω– ὅλα αὐτά πού τόσο πολύ τά εἶχε ἀγαπήσει καί τά εἶχε νομίσει σωστά, ὅταν ἔλθει ἡ ὥρα αὐτή, μπορεῖ νά ἀποδειχθοῦν μάταια, ψεύτικα· μπορεῖ νά ἀποδειχθοῦν ὅτι εἶναι δημιουργήματα τῆς ἀρρωστημένης του καταστάσεως καί ὅτι πρέπει ὄχι ἁπλῶς νά φύγουν, ἀλλά νά ἀνατιναχθοῦν στόν ἀέρα. Καί ἐπάνω ἐκεῖ στά ἐρείπια νά οἰκοδομηθεῖ ὁ νέος ἄνθρωπος, ὁ ἐν Χριστῷ ἄνθρωπος· νά εἰσρεύσει μέσα στήν ψυχή ἡ ἐνέργεια ἡ θεϊκή, ὥστε ὁ ἄνθρωπος νά ἔλθει σέ κοινωνία μέ τόν Θεό καί νά γίνει πραγματικά παιδί τοῦ Θεοῦ καί ὄργανο τῆς χάριτος τοῦ Θεοῦ.

Τήν ὥρα πού πηδάει κάποιος μέ τό ἀλεξίπτωτο, λέει: «Θά πηδήξω καί, ἄν ἀνοίξει τό ἀλεξίπτωτο, σώθηκα». Διότι, ὅσο τέλεια κι ἄν λειτουργοῦν τά πράγματα, ὑπάρχει πάντοτε περίπτωση νά μήν ἀνοίξει τό ἀλεξίπτωτο.
Τό νά ἀφήσει κανείς τή φιλαυτία του καί τή δική του γνώση τό νιώθει σάν νά πηδάει στό κενό. Ἀλλά ὁ χριστιανός δέν θά πεῖ: «Θά πηδήξω στό χάος καί ὅ,τι γίνει». Πρέπει νά ἔχει τή βεβαιότητα ὅτι θά τόν πιάσει ὁ Θεός. Αὐτό θά πεῖ πίστη. Τέτοια πίστη δέν ἔχουμε. Ἑπομένως, μᾶς εἶναι ἄγνωστα τά βιώματα πού δίνει τό Πνεῦμα τό Ἅγιο σέ ἐκεῖνον πού ἔχει πίστη ἀληθινή. Καί ἔτσι προσπαθοῦμε νά καταλάβουμε τά πράγματα ἁπλῶς μέ τό μυαλό καί τελικά τά φτιάχνουμε ὅπως μᾶς βολεύουν. Δέν μᾶς ἐμποδίζει τίποτε ὅμως νά ποῦμε: «Ναί, δέν ἔχω πίστη, τό βλέπω. Ἀλλά ἐσύ, Χριστέ μου, μπορεῖς νά μοῦ δώσεις». Καί νά προχωρήσουμε στήν ἀπάρνηση τῆς φιλαυτίας.

Ὁ μοναχισμός εἶχε κάποτε χαρακτήρα ἐρημητικό, ἀναχωρητικό. Ἡ Ἐκκλησία ὅμως εἶδε, καί φυσικά αὐτό ἔπιασε, ὅτι ἀσφάλεια εἶναι τό κοινόβιο. Τό κοινόβιο, ὄχι μέ τήν ἔννοια ἁπλῶς νά εἶναι μαζί οἱ ἀδελφοί καί νά κάνουν παρεούλα ἤ νά μοιράζονται τίς διακονίες. Ὄχι. Εἶναι αὐτή ἡ ἐν πνεύματι κοινωνία.
Βέβαια, συμβαίνει κάποια στιγμή ὁ ἄλλος νά μή σοῦ μιλήσει καλά. Ὁ Θεός οἰκονομεῖ ὁ ἕνας νά ἔχει δύσκολη ψυχοσύνθεση, ὁ ἄλλος νά ἔχει πιό ἤπιο χαρακτήρα. Ὁπότε ἐκεῖνος πού δέν σοῦ φέρθηκε καλά, ποιός ξέρει βαθύτερα τί καταστάσεις περνάει, καί βγάζει καί ἐξωτερικά ὅ,τι βγάζει. Δέν τό ἐπιτρέπει αὐτό ὁ Θεός γιά νά ἐξουθενωθεῖς ἤ γιά νά βγάλεις κακία, ἀλλά γιά νά ὠφεληθεῖς: νά ταπεινωθεῖς, νά ὑπομείνεις, νά βαστάσεις τό βάρος πού ὁ ἄλλος ρίχνει ἐπάνω στούς ὤμους σου, στήν ψυχή σου. Ἅμα τό πάρεις ἔτσι, εἶναι πάρα πολύ καλά ἔτσι ὅπως τά κάνει ὁ Θεός.

Ὅταν ἔχει ὁ ἄνθρωπος μέσα στήν ψυχή του τή θεία χάρη, αἰσθάνεται τόση ἀσφάλεια, τόση ὑγεία πνευματική, τόση χαρά, λύτρωση, ἐλευθερία, πού θέλει νά φύγει τό συντομότερο ἀπό τόν κόσμο αὐτόν. Αὐτό εἶναι ἕνα μυστήριο στήν Ὀρθοδοξία: Ὅσο ἔρχεται ὁ οὐρανός στή γῆ, τόσο τραβάει τή γῆ στόν οὐρανό. Ὅσο μπαίνει ἡ χάρη αὐτή ἡ οὐράνια στόν ἄνθρωπο, τόσο ἕλκει τόν ἄνθρωπο πρός τόν οὐρανό. Εἶναι ἐδῶ στή γῆ, καί κανένας δέν εἶναι τόσο εὐτυχισμένος, τόσο χαρούμενος σάν αὐτόν. Ὡστόσο, ἐνῶ αἰσθάνεται νά ἔχει μέσα του ὅλο τόν παράδεισο, ὅλη τή βασιλεία τοῦ Θεοῦ, τόν Χριστό μέσα του, συγχρόνως αἰσθάνεται τήν ὀρφάνια σ’ αὐτόν τόν κόσμο, αἰσθάνεται καί αὐτό τό ξεσήκωμα νά φύγει, νά πάει στόν ἄλλο κόσμο, ἐκεῖ πού εἶναι ἡ τελείωση, τό πλήρωμα· ἐκεῖ πού δέν ὑπάρχει ὁ φόβος μήν τυχόν πάθει κανείς τίποτε καί τά χάσει ὅλα. Σταθεροποιεῖται στήν κατάσταση τῆς σωτηρίας.

Φωτίζει ὁ Κύριος. Ἀλλά ποιούς φωτίζει; Τούς τυφλούς, ὅπως μᾶς λέει στή σημερινή εὐαγγελική περικοπή. Ἀποροῦμε γιατί, ἐνῶ κάνουμε ἕναν ἀγώνα, μιά προσπάθεια, τελικά ἡ ἁμαρτία μένει μέσα μας. Γιατί; Διότι νομίζουμε ὅτι βλέπουμε. Ἐνῶ, ἄν σταθοῦμε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ σάν τυφλοί, σάν αὐτοί πού δέν ξέρουμε, δέν καταλαβαίνουμε, δέν βλέπουμε, θά μᾶς φωτίσει, θά μᾶς ἐνδυναμώσει καί θά μᾶς μυήσει στό μυστήριο τῆς σωτηρίας.
Τί εἴδους σχέση καί κοινωνία μέ τόν Θεό ἔχεις, ὅταν ὡς πρός ὅλα τά ἄλλα πράγματα κάνεις ὅ,τι κάνουν οἱ ἄλλοι ἄνθρωποι; Ὁ ἄνθρωπος πού βρῆκε τόν Χριστό δέν εἶναι ὅπως ἦταν πρῶτα οὔτε εἶναι ὅπως οἱ ἄλλοι. Ἔχει κάτι αὐτός πού δέν τό ἔχουν οἱ ἄλλοι: Ἔχει αὐτό τό βίωμα τῆς σωτηρίας καί αὐτή τήν καινούργια ζωή, ζεῖ μιά ἄλλη πραγματικότητα, πού δέν πουλιέται πουθενά καί δέν ἀγοράζεται μέ τίποτε. Τή δίνει ὁ Θεός. Ἀλλά ποιός τήν παίρνει;

Δέν κάνουμε καθόλου καλά στίς ἡμέρες μας πού συνδέουμε τήν πίστη μας στόν Θεό μέ τό νά πηγαίνουν καλά τά τῆς ζωῆς μας. Δέν κάνουμε μέ τόν Θεό καμιά συμφωνία, σάν νά πρόκειται περί ἐμπορικῆς συναλλαγῆς –ἐμεῖς θά τόν πιστεύουμε, θά τόν ἀκολουθοῦμε, θά κάνουμε τό θέλημά του, καί ὅλα θά πᾶνε καλά. Μπορεῖ, ἀκριβῶς διότι τόν ἀκολουθοῦμε, νά μήν πᾶνε ὅλα καλά.
Αὐτό τό εἴδαμε στόν ἴδιο τόν Κύριο. Ἀκριβῶς διότι ἦταν ὁ Υἱός τοῦ Θεοῦ, τελικά δέν πῆγαν ὅλα καλά. Καί μολονότι ζήτησε νά μήν πιεῖ τό πικρό ποτήρι τοῦ πάθους καί τοῦ θανάτου, τό ἤπιε, πρόθυμος φυσικά νά τό πιεῖ. Αὐτό τό εἴδαμε στούς μαθητάς του, στούς μάρτυρες, στούς ὁσίους, σέ ὅλους τούς ἁγίους μέχρι σήμερα. Ἀκριβῶς διότι ἦταν ὀπαδοί τοῦ Κυρίου καί πιστοί, ἔπαθαν πολλά. Αὐτό θά πεῖ χριστιανός, πιστός: νά τά παίξεις ὅλα γιά ὅλα καί νά δοθεῖς ὁλοκληρωτικά στόν Χριστό. Ἔτσι ἁγιάζεσαι.