Ὁ ἄνθρωπος, καί ὁ καλός ἀκόμη χριστιανός, μπορεῖ νά κοπιάζει, νά πηγαίνει στίς ἀκολουθίες, σέ συνάξεις, νά προσπαθεῖ, ἀλλά τελικά γιά νά ὑπηρετήσει τή φιλαυτία του. Γι᾿ αὐτό καί ψάχνει νά βρεῖ κάποιο γλυκάδι, κάτι πού τόν εὐχαριστεῖ καί στά πνευματικά ἀκόμη. Φίλαυτος ὅπως εἶναι, συνήθισε ἔτσι: «Αὐτό μέ εὐχαριστεῖ, ἐκεῖνο μοῦ ἀρέσει». Γιά παράδειγμα, κοινωνεῖς μέ τή σκέψη: «Ἄ, καλό εἶναι νά κοινωνήσω· θά ἔρθει ἔτσι καί θά μέ γλυκάνει ὁ Κύριος». Ἐσύ ὅμως εἶσαι κοσμικός πέρα γιά πέρα. Κοινωνεῖς, ἀλλά κατά τά ἄλλα δέν ἀγαπᾶς τόν Κύριο.
Ἄν ἀγαπᾶς τόν Κύριο, δέν νοιάζεσαι ἄν θά σέ γλυκάνει. Ξέρεις ὅτι ὁ Κύριος εἶναι χρηστός –Γεύσασθε καί ἴδετε ὅτι χρηστός ὁ Κύριος– καί αὐτό σοῦ ἀρκεῖ. Ἀπαρνεῖσαι τόν ἑαυτό σου, παραδίδεσαι στόν Χριστό, ταπεινώνεσαι ὅσο παίρνει περισσότερο. Καί βλέπει ὁ Χριστός ὅτι ἔχεις πράγματι διάθεση νά λυτρωθεῖς ἀπό τή φιλαυτία, καί σέ λυτρώνει.

Τά πλήθη τῶν πεπραγμένων μοι δεινῶν ἐννοῶν ὁ τάλας τρέμω τήν φοβεράν ἡμέραν τῆς κρίσεως. «Θεέ μου, Θεέ μου, ἐγώ εἶμαι γιά τήν κόλαση», σάν νά λέει ὁ ὑμνωδός. «Πλήρως ἀποτυχημένος μέχρι σήμερα, ἀλλά ἐσύ δέν μέ ἀπέρριψες, δέν ἔθεσες τέλος στή ζωή μου, ὥστε νά χαθῶ αἰώνια. Μέ ἀφήνεις καί ζῶ. Μέ ἔπλασες ἐσύ, μέ ἀναπλάθεις καί ὅλη ἡ φροντίδα σου εἶναι νά μέ σώσεις. Καί παραδίδομαι στό ἔλεός σου». Τί ἄλλο καλύτερο;
Προσέξτε ὅμως! Ἡ μετάνοια νά εἶναι ἀληθινή. Ὄχι: «Μετανοῶ λιγάκι τώρα καί βλέπουμε αὔριο». Ὄχι, ὄχι! Ὅσο τό καταλαβαίνεις, πλήρως νά μετανοεῖς. Ἀλλιῶς, εἶναι σάν νά παίζεις μέ τόν Θεό. Ὅταν μετανοοῦμε ἀληθινά, αἰσθανόμαστε –ὄχι ὡς καρπό πού μαζέψαμε ἐμεῖς, ἀλλά ὡς δῶρο τῆς χάριτος– τό ἔλεος, ὅλη τή συγχώρηση πού δίνει ὁ Θεός. Καί ἀκόμη πιό πολύ ταπεινωνόμαστε. Καί καθώς μένουμε στήν ταπείνωση, δέν φεύγει ἡ χάρη καί προκόπτουμε πνευματικά.

Τήν ὡραιότητα τῆς παρθενίας σου καί τό ὑπέρλαμπρον τό τῆς ἁγνείας σου ὁ Γαβριήλ καταπλαγείς… Τί νά πρωτοθαυμάσει ὁ ἀρχάγγελος; Αὐτό πού προσφέρει ἡ Παναγία ἤ αὐτό πού προσφέρει ὁ Θεός στήν Παναγία; Ἡ Παναγία ἀπό τήν ἀνθρώπινη πλευρά προσφέρει τήν ἀρετή της, τήν ἁγνότητά της, τήν ὡραιότητά της, τήν ταπείνωσή της, τήν προθυμία της, τήν ὑπακοή της, τήν ἀφοσίωσή της. Καί εἶναι χαριτωμένη ὡς ἄνθρωπος. Ὅμως, ἐπειδή ἀκριβῶς τήν ἔχει διαλέξει ὁ Θεός ὡς νύμφην ἀνύμφευτον, γιά νά δώσει τήν ἀνθρώπινη φύση στόν Χριστό, καί νά εἶναι ἔτσι ὁ Χριστός Θεός καί ἄνθρωπος, ἔρχεται στήν Παναγία ἡ χάρη πλέον ὡς ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Θεοῦ. Καί γίνεται ἔτσι ἡ Παναγία Κεχαριτωμένη. Καί ἀξίζει νά τρέξουμε, νά κουραστοῦμε καί νά ζητήσουμε τίς πρεσβεῖες τῆς Παναγίας, γιά νά μᾶς ἀγγίξει καί ἐμᾶς αὐτή ἡ χάρη, αὐτή ἡ λαμπρότητα, αὐτό τό φῶς, αὐτή ἡ οὐράνια ἀρετή.

Ἡ θεία Λειτουργία εἶναι ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ὁ παράδεισος, εἶναι ὁ Χριστός· ὄχι μόνο ἀποκαλύπτεται ὁ Χριστός, ἀλλά συναντιόμαστε καί ἑνωνόμαστε μέ τόν Χριστό, μπαίνουμε στόν παράδεισο. Θά ἦταν εὐχῆς ἔργον κάθε μέρα ὁ χριστιανός, μόλις ξυπνήσει, πρῶτα νά πάει στή θεία Λειτουργία, καί ὕστερα –ὡς ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος μετέσχε τῆς βασιλείας τοῦ Θεοῦ, μπῆκε στόν παράδεισο καί ἔγινε ἄνθρωπος παραδεισένιος, πυρφόρος καί θεοφόρος– νά πάει νά κάνει τόν κανόνα πού ἔχει νά κάνει σ᾿ αὐτόν τόν κόσμο, ἕως ὅτου ὁριστικά νά εἰσέλθει εἰς τάς ἀγκάλας τοῦ Θεοῦ. Ὁ ἄνθρωπος δυσκολεύεται, συναντάει ἐμπόδια ἕνεκα τοῦ ὅτι, πονηρός ὤν, θέλει καί τόν παράδεισο, ἀλλά ξεγελιέται καί ἀπό ὅλα τά ἄλλα· ἔτσι ἐν πολλοῖς ὁ παράδεισος εἶναι ἄπιαστος. Ὅλο θέλει νά μπεῖ κανείς καί ὅλο ἀπ᾿ ἔξω εἶναι. Πολύ ἁπλά εἶναι τά πράγματα, πολύ θαυμαστά, ὅλα ἕτοιμα εἶναι ἀπό τόν Θεό, ἄν πάρουμε τή σωστή στάση.

Ὁ ἅγιος Γρηγόριος ὁ Παλαμᾶς τό ἴδιο Εὐαγγέλιο δίδασκε μέ τούς ἄλλους, ἀλλά τό δίδασκε ἀληθινά. Καί μποροῦσε νά τό διδάξει ἀληθινά, διότι γιά τόν ἅγιο Γρηγόριο τά τοῦ Εὐαγγελίου ἦταν πείρα πλέον. Ὅπως δηλαδή ἕνας ἐπιστήμων λέει θεωρητικά ὅ,τι ἔχει νά πεῖ γιά τό κάθε θέμα, ἀλλά πρέπει νά ἀποδειχθεῖ μέ τό πείραμα ὅτι ἔτσι εἶναι αὐτό πού ὑποστηρίζει, ἔτσι, κατά κάποιον τρόπο, ὁ ἅγιος Γρηγόριος θεολογεῖ τήν ἐμπειρική θεολογία. Δέν εἶναι στοχαστής, δέν εἶναι ἁπλῶς θεωρητικός, ἀλλά εἶναι θεολόγος τοῦ βιώματος.
Σύμφωνα μέ τή θεολογία τοῦ ἁγίου Γρηγορίου, δέν μπορεῖς νά λέγεσαι χριστιανός, ἄν δέν εἶσαι συνέχεια ἀνοιχτός σέ κοινωνία, σέ πραγματική ἐπαφή καί ἐπικοινωνία μέ αὐτό πού θά γίνει στό μέλλον. Ποιό εἶναι αὐτό; Ἡ βασιλεία τοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία θά μᾶς ἀποκαλυφθεῖ πλήρως μετά θάνατον καί στήν ὁποία θά εἰσέλθουμε καί θά ζήσουμε αἰωνίως.

Ἄλλο εἶναι νά διαβάζουμε τόν βίο τῶν τεσσαράκοντα μαρτύρων καί ἰδιαίτερα τήν πράξη τῆς μητέρας τοῦ ἁγίου Μελίτωνα καί ἄλλο νά ζεῖ αὐτή ἡ μητέρα ἔτσι τά πράγματα. Τί φοβερή πίστη εἶναι αὐτή, νά βλέπει ὡς κάτι τό θαυμαστό τό νά πεθαίνει ὁ υἱός της γιά τόν Χριστό! Δέν κάνει διδασκαλία περί μαρτυρίου, ἀλλά ἔχει μπροστά της τήν πραγματικότητα τοῦ υἱοῦ της, ὁ ὁποῖος μαζί μέ τούς ἄλλους ἔφτασε στό τέλος καί ὅμως τόν ἐξαιροῦν, ἐπειδή ἀκόμη ἀνέπνεε. Καί αὐτή δέν τό παίρνει ἀπό τήν πλευρά: «Ἴσως ὁ Θεός δέν θέλει νά πεθάνει». Ἀλλά τόν ἐνθαρρύνει καί τόν κουβαλάει στούς ὤμους της, γιά νά μή χωριστεῖ ἀπό τούς ἄλλους μάρτυρες. Τόσο πολύ οἱ χριστιανοί ἀγαποῦσαν τό μαρτύριο! –μέ τήν ἔννοια ὅτι, καθώς θά πάθουν καί θά πεθάνουν ἐν Χριστῷ, θά βροῦν τόν Χριστό. Καί ἐμεῖς πολύ-πολύ θά ὠφεληθοῦμε, ἐάν πιστέψουμε ὅτι ἔτσι εἶναι καί παρακαλέσουμε τόν Θεό νά μᾶς φέρει κοντά σ᾿ αὐτή τήν πραγματικότητα.

Δέν μποροῦμε μόνοι μας νά καθαρίσουμε τόν ἑαυτό μας, νά τόν φωτίσουμε, νά τόν χαριτώσουμε· δέν μποροῦμε νά κάνουμε κάτι στόν ἑαυτό μας καί νά λυτρωθοῦμε ἔτσι ἀπό τήν ἁμαρτία. Ὅ,τι θά γίνει θά τό κάνει ὁ Χριστός· πράγματι θά τό κάνει.
A
Εἶναι δύσκολο νά τά βγάλει πέρα κανείς καί νά προκόψει πνευματικά, ἐάν δέν κάνει ὑπακοή. Ὑπακοή κατ᾿ ἀρχήν στόν πνευματικό –δέν κόβεται ἀλλιῶς τό θέλημα– ἡ ὁποία τελικά θά εἶναι ὑπακοή στόν Θεό, μέσα ἀπό τό καθετί. Βλέπεις στήν πράξη μετά ὅτι τά πάντα εἶναι ἀπό τόν Θεό καί δουλεύουν γιά τήν πνευματική προκοπή σου. Ὅταν τά πάρεις ἔτσι καί δέν γογγύζεις, δέν παραπονεῖσαι, τότε ὅλο καί πιό πολύ πιστεύεις στόν Θεό, ὅλο καί πιό πολύ τόν ἀγαπᾶς, ὅλο καί πιό πολύ ἀφήνεσαι στή χάρη του καί πανηγυρίζεις. Δέν λογαριάζεις τίποτε μετά, γιατί ἔχεις βρεῖ τόν θησαυρό πού λέει ὁ Κύριος.