Kατά κανόνα στήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία ἡ Παναγία εἶναι πάντα μέ τόν Χριστό· ὄχι βέβαια ἐπειδή αὐτή καθ᾿ ἑαυτήν ἡ Παναγία δέν ἔχει τήν ἀρετή της καί τή λαμπρότητά της. Ἦταν τό μοναδικό πλάσμα πού βρῆκε ὁ Θεός στή γῆ γιά νά τήν κάνει μητέρα του καί νά ἐμφανιστεῖ ὡς ἄνθρωπος. Ὅμως ὅλα αὐτά ἔγιναν, ἀκριβῶς γιά νά συντελεστεῖ τό μέγα μυστήριο τῆς τοῦ Χριστοῦ οἰκονομίας: νά γίνει ἄνθρωπος ὁ Θεός. Οἱ Καθολικοί κάνουν καί ἐδῶ ὑπερβολές καί, τρόπον τινά, ξεκόβουν τήν Παναγία ἀπό τόν Χριστό. Γιά μᾶς, ἡ Παναγία εἶναι ἡ μοναδική πού ὑπηρέτησε, ἀπό τήν ἀνθρώπινη πλευρά, στό μυστήριο τῆς σωτηρίας, γι᾿ αὐτό εἶναι πάντοτε μαζί μέ τόν Χριστό. Ἑπομένως, καταφεύγοντας στήν Παναγία, καταφεύγουμε στό μυστήριο αὐτό τῆς σωτηρίας μας. Καταφεύγοντας στό μυστήριο τῆς σωτηρίας, ἐπικαλούμαστε τήν Παναγία, τήν παρακαλοῦμε καί πηγαίνουμε μαζί μέ αὐτήν ἐκεῖ.

Ἡ ψυχή μας πρέπει νά εἶναι γεμάτη εὐγνωμοσύνη στόν Θεό, σέ ὅποια κατάσταση κι ἄν βρίσκεται. Ὁ ἄνθρωπος πού προσέχει τί δέν ἔγινε στήν ψυχή του ἀκόμη καί βρίσκει αἰτία γιά νά παραπονεθεῖ στόν Θεό, δέν μπορεῖ φυσικά νά εὐγνωμονεῖ. Ἀκόμη κι ἄν δέν ἔχουμε ἰδέα γιά τό τί εἶναι χριστιανική ζωή, πάλι πρέπει νά εὐγνωμονοῦμε.
Τόν ἄνθρωπο πού βρίσκεται σέ τέτοια κατάσταση πού δέν μπορεῖ νά μετανοήσει, ἀλλά εὐγνωμονεῖ τόν Θεό, ὁ Θεός θά τόν σώσει. Τό βίωμα τῆς μετανοίας δέν εἶναι εὔκολο. Μπορεῖ διανοητικά νά θέλουμε νά σωθοῦμε, ἀλλά κάτι μέσα μας βαθιά ὑπάρχει, μιά ἀντίσταση, πού λέει ὄχι. Ἐδῶ νά προσέξουμε. Ὁτιδήποτε μᾶς κάνει νά ἀπομακρυνόμαστε ἀπό τόν Θεό εἶναι κακό καί δέν πρέπει νά τό δεχόμαστε. Τά πάντα, ἡ ἁμαρτία μας, ἡ ἀμετανοησία μας, στόν Θεό πρέπει νά ἐναποτεθοῦν μέ ἐμπιστοσύνη καί εὐγνωμοσύνη, καί θά βρεῖ τρόπο ἐκεῖνος.

Στό θέμα τοῦ γάμου, χωρίς νά διδαχθοῦν ἰδιαίτερα οἱ δύο σύντροφοι, περίπου καταλαβαίνουν πότε πάει ὁ γάμος καλά καί πότε δέν πάει. Ἄν ὁ ἕνας ἀπό τούς δύο ἀρχίσει νά ἀδιαφορεῖ, σάν νά ζεῖ σέ ἄλλον κόσμο καί σάν νά ἔχει ἄλλες δουλειές καί ἄλλα ἐνδιαφέροντα, ὁ ἕτερος θά παραξενευτεῖ. Θά πεῖ: «Καλά, ἐσύ τόσο μυαλό δέν ἔχεις, νά ξέρεις τί σημαίνει γάμος καί νά ἀνταποκρίνεσαι στά καθήκοντά σου;» Ἤ δηλαδή δέν εἶναι στά καλά του ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος δέν ἔχει καμιά αἴσθηση τοῦ γάμου ἤ ἄλλα πράγματα ἐπιζητεῖ, ἄλλα πράγματα τόν ἱκανοποιοῦν καί ὄχι ὁ γάμος, πού εἶναι, ἄς ποῦμε, ἡ οὐσία τῆς κοινῆς ζωῆς τοῦ ζεύγους.
Σκεφτεῖτε τώρα στή σχέση μας μέ τόν Θεό πόσο περισσότερο πρέπει νά εἶναι ἔτσι τά πράγματα. Δηλαδή, ἅπαξ καί γίναμε χριστιανοί καί μπήκαμε στήν Ἐκκλησία, ἀπό ἐκεῖ καί πέρα, αὐτό πρέπει νά εἶναι τό ἅπαν. Ἑπομένως, ὅσο κι ἄν προσπαθοῦμε, λίγο εἶναι.

«Οἱ δαίμονες βγῆκαν καί πῆγαν στό κοπάδι τῶν χοίρων. Καί ὅλο τό κοπάδι ὅρμησε καί γκρεμίστηκε στή λίμνη. Τότε οἱ βοσκοί ἔφυγαν, πῆγαν στήν πόλη καί ἀνάγγειλαν ὅλα τά συμβάντα καί ὅ,τι ἔγινε μέ τούς δαιμονισμένους. Βγῆκε τότε ὅλη ἡ πόλη νά συναντήσει τόν Ἰησοῦ, καί ὅταν τόν εἶδαν, τόν παρακάλεσαν νά φύγει ἀπό τήν περιοχή τους», ἀκούσαμε στήν εὐαγγελική περικοπή.
Ἄν παρ᾿ ἐλπίδα ἐπέτρεπε ὁ Χριστός κάτι πού νά μᾶς φοβίσει, νά μᾶς ταρακουνήσει, τό λιγότερο θά κακιώναμε μαζί του. Ἐνῶ ὅ,τι συμβαίνει, τό ἐπιτρέπει ὁ Κύριος γιά νά μᾶς βοηθήσει νά τόν βροῦμε, νά τόν ἀγαπήσουμε, νά πιστέψουμε ὅτι αὐτός εἶναι ὁ Θεός μας. Θεός ἀγαθός, ἐλεήμων, εὔσπλαχνος, καί θέλει νά μᾶς πεῖ: «Δέν σώζεσθε μόνοι σας, μήν ξεγελιέστε, μήν προσπαθεῖτε, μήν κουράζεστε ἄδικα· ἐγώ θά σᾶς σώσω». Καί ὅμως, βγῆκε ὅλη ἡ πόλη καί τόν παρακάλεσαν νά φύγει. Αὐτοί εἴμαστε οἱ ἄνθρωποι!

Ὁ ἀββᾶς Σισώης χρόνια καί χρόνια στήν ἔρημο μετανοοῦσε καί πάλι μετανοοῦσε· κι ἄν δέν ἔκλαψε, κι ἄν δέν πότισε τό χῶμα μέ δάκρυα ἱερά καί ἅγια! Καί τήν ὥρα πού κόντευε νά βγεῖ ἡ ψυχή του γιά νά πάει στόν οὐρανό, μαζεύτηκαν καί οἱ ἄλλοι ἀσκητές τριγύρω καί τόν εἶδαν κάτι νά λέει, ὄχι στούς ἴδιους, ἀλλά σ᾽ αὐτούς πού ἦρθαν ἀπό τόν οὐρανό. «Τί λές, ἀββᾶ;» τόν ρώτησαν. «Νά, ἦρθαν νά μέ πάρουν καί παρακαλῶ νά μέ ἀφήσουν λίγο ἀκόμη γιά νά μετανοήσω». Καί αὐτοί πού ἤξεραν ποιός ἦταν ὁ ἀββᾶς καί τί μετάνοια εἶχε, τοῦ εἶπαν: «Ἀββᾶ, καί ἐσύ νά μετανοήσεις!» Τότε αὐτός μέ ἁπλότητα ἀπάντησε: «Ἀκμήν, οὐκ ἔβαλον ἀρχήν. Ἀκόμη δέν ἔβαλα ἀρχή μετανοίας». Νά, αὐτό εἶναι ἔνδειξη ζωηρή ὅτι εἶναι κανείς σέ καλό δρόμο: μετανοεῖ καί δέν χορταίνει νά μετανοεῖ –χωρίς νά εἶναι δυστυχής– καί ὅλο αἰσθάνεται ὅτι δέν μετενόησε καί θέλει καί ἄλλο, καί ἄλλο νά μετανοήσει.

Ὁ ἄνθρωπος δέν ἔχει ἡσυχία, ἅμα δέν αἰσθανθεῖ ὅτι συγχωρήθηκαν, ὅτι συγχωροῦνται οἱ ἁμαρτίες του. Καί, νομίζω, ἐγκληματεῖ κανείς κυριολεκτικά, ὅταν, ἐνῶ ὑπάρχει αὐτή ἡ δυνατότητα νά συγχωροῦνται οἱ ἁμαρτίες –ἐδόθη ἡ ἐξουσία αὐτή ἀπό τόν Χριστό στούς μαθητάς του, στήν Ἐκκλησία, στούς διαδόχους τῶν μαθητῶν μέσα στήν Ἐκκλησία– οἱ ἄνθρωποι ἀμελοῦν· ἀμελοῦν καί δέν ἐξομολογοῦνται γνήσια, ἀληθινά, γιά νά λάβουν συγχώρηση.
Πόσοι καί πόσοι δέν πηγαίνουν νά ἐξομολογηθοῦν. Ἀλλά καί αὐτῶν πού ἐξομολογοῦνται εἶναι πολύ φτωχή ἡ ἐξομολόγησή τους, πολύ ρηχή, πολύ ἀβαθής. Ἅμα δέν ἐκθέσεις τό ἐγώ, μέ τήν ἔννοια δηλαδή νά ἀποκαλυφθεῖ ἡ ὅλη κακία τοῦ ἐγώ, ἡ ὅλη ἔπαρση πού ὑπάρχει μέσα στό ἐγώ, γιά νά τό νιώσεις αὐτό καί νά μετανοήσεις, ἡ ἐξομολόγησή σου ἔχει περιφερειακό, ἐπιφανειακό, ἀβαθή χαρακτήρα.

Δέν ἔχουμε πιάσει ἀκριβῶς τό γνήσιο, τό ἀληθινό πνεῦμα τῆς χριστιανικῆς ζωῆς καί κάποια θέματα δέν τά καταλαβαίνουμε σωστά. Ὅπως, ὅταν πεῖ κανείς ἕνα ψέμα, γιά νά τό στηρίξει, πρέπει νά λέει συνέχεια ψέματα, ἔτσι, ὅταν κανείς στό βασικό θέμα τῆς πίστεως πάρει λάθος τά πράγματα, ἀπό ἐκεῖ καί πέρα ὅλα θά εἶναι ἐσφαλμένα. Ὅπως κάποιοι πού μπαίνουν στή γραμμή ὁ ἕνας πίσω ἀπό τόν ἄλλο· ἐάν ξεφύγει λίγο ὁ δεύτερος καί λίγο ὁ τρίτος κτλ., ἐκεῖ πού θά τελειώσουν, θά εἶναι πολύ πιό μακριά ἀπό τό μέρος πού θά εἶχαν βρεθεῖ, ἄν πήγαιναν ἐντελῶς εὐθεία. Λίγο λάθος νά κάνεις, αὐτό ὅλο καί μεγαλώνει ἔπειτα καί ὅλο καί σέ ἀπομακρύνει ἀπό τήν ἀλήθεια. Δέν φτάνει λοιπόν νά εἶσαι ἁπλῶς χριστιανός. Νά βεβαιωθεῖς ὅτι εἶσαι ἀληθινός χριστιανός, ὅτι πιστεύεις σωστά, ὅτι γνωρίζεις τήν ἀλήθεια τοῦ Θεοῦ καί συμμορφώνεσαι πρός αὐτήν μέσα στήν Ἐκκλησία. Ἀλλιῶς, καί ἄν ἀκόμη κοπιάσεις πολύ, ματαιοπονεῖς.