Ὁ ταπεινός ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος κάπως κατάλαβε, κάπως εἶδε τί ἐστί ἁμαρτία καί παίρνει ἀπόφαση νά γίνει ἐπιτέλους χριστιανός, ἀρχίζει νά προσεύχεται, ὅσο κι ἄν δυσκολευτεῖ –πάει, τέλειωσε· ξέρει ὅτι αὐτό εἶναι. Προσεύχεται· παρακαλεῖ τόν Θεό. Καί ἡ προσευχή αὐτή ἔχει μέσα καί ταπείνωση καί τή συναίσθηση τοῦ σκοταδιοῦ, ὅλης αὐτῆς τῆς πτώσεως, ὅλης αὐτῆς τῆς νοοτροπίας τοῦ ἀνθρώπου: ὅτι ἔφυγε κανείς ἀπό τόν Θεό, ὅτι δέν εἶναι στραμμένος πρός αὐτόν, δέν ζητάει τόν Θεό, δέν τόν ἀγαπάει, ἀλλά ἀγαπάει τά δικά του τάχα φῶτα· νιώθει ὅτι ἔχασε τό φῶς τοῦ Θεοῦ. Ἔχει ὅμως συγχρόνως αὐτή ἡ προσευχή τήν ἀγάπη πρός τόν Θεό καί τήν ἐλπίδα σ᾿ αὐτόν. Καί ἀρχίζει ὁ ἄνθρωπος νά κινεῖται πρός τά ἐκεῖ. Ὁπότε, ἀνοίγει ἡ ψυχή καί ἀρχίζει ἡ καινούργια ζωή μέσα στήν ψυχή. Ἀρχίζει ἡ κοινωνία τοῦ ἀνθρώπου μέ τόν Θεό. Ἁπλά, λοιπόν, εἶναι τά πράγματα καί εὔκολα.

Καθημερινά νά παρακολουθοῦμε τόν ἑαυτό μας ἐάν σωστά εἴμαστε στόν δρόμο τοῦ Θεοῦ καί ἐάν ἡ ὅλη στάση μας ἀπέναντί του εἶναι ἡ σωστή. Ἑκατομμύρια ἅγιοι ἔζησαν ζωή εὐάρεστη στόν Θεό, καί τούς ἔχουμε ὡς παράδειγμα. Νά τακτοποιεῖς τόν ἑαυτό σου ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ κάθε βράδυ. «Μετανοῶ μετά δακρύων» νά πεῖς, γιά ὅσα χαρίστηκες στόν ἑαυτό σου. Ἐάν κάποιος πραγματικά τό θελήσει νά μετανοήσει, θά βρεῖ τρόπο ὁ Θεός νά τοῦ τό δώσει. Νά σταθοῦμε, λοιπόν, τίμια ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί νά ὁμολογήσουμε πονηριές, πλάνες, λάθη μας· καί νά ἔχουμε κατά νοῦν ὅτι μετά θά τά τακτοποιήσουμε καί μέ τήν ἐξομολόγηση. Ἡ τακτική μετάνοια εἶναι στοιχειῶδες τῆς πνευματικῆς ζωῆς. Χρειάζεται ἐπίσης κάθε μέρα νά κάνεις προσευχή. Ὅταν ἀρχίζει νά ἀγαπᾶ ἡ ψυχή τόν Θεό, νά γλυκαίνεται ἀπό τά ἀγγίγματά του, τότε συνηθίζει νά σκέφτεται συνέχεια τόν Θεό καί νά εἶναι συνέχεια μαζί του διά τῆς προσευχῆς.

Ἄς ὑποθέσουμε ὅτι βρισκόμαστε στά χρόνια τῶν διωγμῶν. Τί θά κάναμε; Ἐδῶ ταιριάζει νά θυμηθοῦμε τόν Κανάρη, πού ἐρωτήθηκε: «Κανάρη, πῶς τά κατάφερες ἐσύ ἐκεῖνο τό βράδυ; Πῶς πλησίασες τήν τουρκική ναυαρχίδα καί τήν ἀνατίναξες;» Καί ἀπάντησε ὁ Κανάρης: «Πρίν ξεκινήσω, εἶπα· ῾῾Κανάρη, θά πεθάνεις᾿᾿». Τελείωσε, αὐτό ἦταν ὅλο! Ἀπό ἐκεῖ καί πέρα –ὅπως τό λέει ὁ ἴδιος– ὅλα ἔγιναν, ὅλα μποροῦσαν νά γίνουν. Διότι ὁ Κανάρης ξέγραψε πλέον τόν ἑαυτό του.
Ὁ ἄνθρωπος κάνει παρακινδυνευμένα πράγματα, ἀλλά πάντοτε κρατάει ἕνα ὅριο ἀσφαλείας, θά λέγαμε. Πηγαίνει ὥς ἕνα σημεῖο, ἐφόσον εἶναι μέσα στό τελευταῖο ὅριο ἀσφαλείας· ἀπό ἐκεῖ καί πέρα δέν πάει. Ἐκεῖνος ὅμως ὁ ὁποῖος θά πεῖ στόν ἑαυτό του: «Ἑαυτέ μου, θά πεθάνεις», δέν ἔχει οὔτε ὅρια οὔτε τίποτε. Καί ἀπό ἐκεῖ καί πέρα γίνονται ὅλα. Ἄν θέλεις νά βρεῖς τόν Χριστό, ὄχι μόνο θά τό πεῖς αὐτό, ἀλλά καί θά τό ζήσεις.

Τό Ψυχοσάββατο εἶναι πολύ ἱερή ἡμέρα. Θυμόμαστε τούς δικούς μας πού εἶναι στόν ἄλλο κόσμο, κοντά στόν Χριστό καί ἔχουν ἀνάγκη ἀπό τίς προσευχές μας. Γι᾿ αὐτό μέ ὅλη μας τήν καρδιά νά κάνουμε ὅ,τι χρειάζεται: καί κόλλυβα καί πρόσφορα, ἀλλά κυρίως νά δίνουμε τά ὀνόματα στή θεία Λειτουργία, στήν προσκομιδή, γιά νά μνημονεύσει τόν καθένα χωριστά ὁ ἱερέας καί νά βγεῖ μερίδα γιά τόν καθένα. Καί μετά τόν καθαγιασμό, οἱ μερίδες –οἱ ψυχές τῶν κεκοιμημένων πού μνημονεύθηκαν– θά μποῦν μέσα στό ἅγιο Ποτήριο. Ταιριάζει ἐδῶ αὐτό πού λέγεται στήν Ἀποκάλυψη: Ὅταν εἶδε ὁ Ἰωάννης στόν οὐρανό πλῆθος ἀνθρώπων ντυμένους μέ λευκές στολές, ἕνας πρεσβύτερος τοῦ εἶπε ὅτι αὐτοί ἔρχονται ἐκ τῆς θλίψεως τῆς μεγάλης καί ἔπλυναν τάς στολάς αὐτῶν καί ἐλεύκαναν αὐτάς ἐν τῷ αἵματι τοῦ ἀρνίου. Τό αἷμα τοῦ Ἀρνίου εἶναι αὐτό τό ὁποῖο ἔχουμε στό ἅγιο Ποτήριο σέ κάθε θεία Λειτουργία.

Σήμερα ἡ Ἐκκλησία μᾶς θυμίζει ὅτι θά ἔρθει ἡ ἡμέρα πού θά κληθοῦμε νά δώσουμε λόγο κατά τή Δευτέρα Παρουσία. Τότε θά σταθοῦν οἱ πάντες ἐνώπιον τοῦ Κυρίου, ὁ ὁποῖος σ᾿ αὐτόν τόν κόσμο εἶναι αὐτός πού μᾶς σώζει, ἀλλά τότε θά ἔρθει ὡς κριτής. Καί ὅ,τι ἔκανε, ἔκανε ὁ καθένας. Ὁ ἴδιος ὁ Κύριος ὁμιλεῖ γιά αἰώνια κόλαση καί αἰώνια ζωή. Καί καθώς μία εἶναι ἡ ἐντολή: «Νά ἀγαπήσουμε Κύριον τόν Θεόν μας… καί τόν πλησίον μας ὅπως τόν ἑαυτό μας», νά ξέρουμε ὅτι θά σωθοῦμε διά τοῦ πλησίον. Ὁ Χριστός καί σ᾿ ἐμᾶς θά πεῖ: «Πείνασα, δίψασα… καί δέν μοῦ δώσατε…» ἤ «μοῦ δώσατε». Σήμερα οἱ ἄνθρωποι ἔχουν ἄλλου εἴδους πείνα, δίψα, γύμνια. Θά προσφέρουμε στόν πλησίον αὐτό πού ὄντως ἔχει ἀνάγκη, ἄν τόν πλησιάσουμε καί τόν ἀγαπήσουμε ἐν Χριστῷ. Ἔτσι, ἀφοῦ μετανοήσουμε καί φθάσουμε στήν τέλεια ἀγάπη, θά ἀξιωθοῦμε τῆς βασιλείας του.

Ὁρισμένοι ἄνθρωποι ἐκ φύσεως, ἀπό σκαριοῦ τους ἔχουν μιά ταπείνωση, ἄλλος ἔχει μιά καλοκαγαθία, ἄλλον δέν τόν πειράζει νά μήν ἐπιβάλει τή γνώμη του, ἄς ποῦμε, στή γυναίκα του. Εὔκολα λέει: «Θέλεις ἀλλιῶς; Ἄς γίνει ἔτσι. Δέν πειράζει». Αὐτή ἡ ἐκ φύσεως ταπείνωση δέν εἶναι κακό πράγμα, ἀλλά δέν εἶναι ἀρετή. Ὑπάρχει καί ἡ ταπείνωση πού ἔρχεται μετά ἀπό πολλούς πειρασμούς. Μέσα ἀπό ὅλες τίς δοκιμασίες, πού θά περάσει ὁ ἄνθρωπος στή ζωή, ἐφόσον εἶναι στόν ἀγώνα τόν πνευματικό, ἔρχεται ἡ αὐτογνωσία· καί ἕνας πού ἔχει καλή διάθεση, θά προσγειωθεῖ, θά ταπεινωθεῖ, θά ἀρχίσει νά συγκρατεῖ τόν ἑαυτό του. Καί ὑπάρχει καί ἡ ταπείνωση ὡς χάρισμα, πού εἶναι ἄλλο πράγμα. Δέν ὀφείλεται ἁπλῶς στήν ἐμπειρία πού ἔχει κανείς πού πέρασε πολλά, πού ἀγωνίστηκε· ἡ ταπείνωση εἶναι στήν ψυχή του ὡς χάρισμα πλέον τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἔρχεται ὁ Κύριος μέσα του καί ταπεινοφρονεῖ.

Τήν ὥρα πού εἶσαι ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ καί προσεύχεσαι, μήν πεῖς μόνο: «Πώ πώ, χάλασε ὁ κόσμος!», ἀλλά νά δεῖς τί εὐθύνη μπορεῖ νά φέρεις καί ἐσύ ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ. Διότι ὅλοι τελικά ἔχουμε κοσμικό φρόνημα. Δέν εἴμαστε ὅπως μᾶς θέλει ὁ Θεός. Δέν φέρουμε καί ἐμεῖς εὐθύνη γιά ὅλη αὐτή τήν ἀλλοίωση ὅλων τῶν ἀνθρώπων λίγο πολύ, πού αὐξάνει κάθε μέρα ὅλο καί περισσότερο σέ ὅλες τίς κοινωνίες; Καί δέν μᾶς πονάει, ὅπως ὅταν κάτι εἶναι πολύ χτυπητό. Γιά παράδειγμα, τί δέν λέγεται γιά τά ναρκωτικά ἀπό πολλούς: «Χάνουμε τά παιδιά μας! Τί θά κάνουμε γιά νά προστατέψουμε τά παιδιά μας;» Καί οὐδείς λυπᾶται πού πνευματικά, ψυχικά, κι ἄν δέν χάνονται ψυχές! Καί ὅλα αὐτά γίνονται στό ὄνομα τῆς ἐλευθερίας, μέ σκοπό νά ἀλλοτριωθοῦν ἐντελῶς οἱ ψυχές. Ἐμεῖς νά πενθήσουμε ἐνώπιον τοῦ Θεοῦ, νά μετανοήσουμε, νά κλάψουμε, νά προσευχηθοῦμε. Νά τό δεῖ ὁ Θεός αὐτό καί νά μᾶς ἐλεήσει.